Je pakt een pizzadoosje uit de magnetron, bakt een ei in je favoriete pan en smeert daarna zonnebrand op voor een dagje naar het strand. Klinkt als een normale zaterdag toch? Maar wat als ik je vertel dat PFAS bij alle drie die momenten in het spel kan zijn? Waar zit PFAS allemaal in? Het antwoord is confronterend: in veel meer dan je denkt. En de keuken is precies de plek waar jij er zelf het meeste aan kunt doen.
In het kort
- PFAS zit vooral in producten die water, vet of vuil moeten afstoten, zoals pannen met een antiaanbaklaag, vetbestendige verpakkingen, regenkleding, impregneersprays en waterproof make-up.
- In de keuken zit PFAS vooral in antiaanbaklagen van PTFE (Teflon) op pannen, bakvormen en apparaten zoals airfryers, en soms in bakpapier en vetbestendige verpakkingen.
- Via eten krijg je in Nederland volgens het RIVM meer dan drie keer zoveel PFAS binnen als via drinkwater, en vis draagt binnen je voeding het meest bij.
- Ongecoate pannen van gietijzer, RVS of carbonstaal, glas, gewoon plastic en siliconen bevatten van zichzelf geen PFAS.
- Er bestaat geen etiketteringsplicht voor PFAS, en “PFOA-vrij” betekent niet dat een product PFAS-vrij is.
Waar PFAS in zit en waarom
PFAS is de verzamelnaam voor meer dan 10.000 chemische stoffen, en fabrikanten gebruiken ze om één reden: ze stoten water, vet en vuil af en kunnen tegen hitte. Precies die eigenschappen verklaren waar je ze tegenkomt. Het RIVM noemt als bekende productgroepen antiaanbaklagen van pannen, voedselverpakkingen, kleding en textiel, cosmetica, smeermiddelen en blusschuim.
Wat opvalt: “plastic” staat niet in dat rijtje. Gewone kunststoffen zoals PE, PP en PET bevatten van zichzelf geen PFAS. Die fabel kun je dus alvast schrappen. Hier wordt het écht interessant, want PFAS ín een product is nog iets anders dan PFAS ín jou.
In een grote inventarisatie uit 2025 maakt het RIVM dat onderscheid expliciet. Bij een pan of een kabel zit PFAS meestal stevig gebonden in het materiaal, terwijl een spray met losse PFAS-moleculen veel makkelijker in je longen belandt. Het RIVM zegt er ook eerlijk bij dat een volledig overzicht van alle producten met PFAS niet bestaat. Ook deze lijst is dus een zo goed mogelijke kaart, geen uitputtende inventaris. Tijd om te beginnen op de plek waar jij elke dag staat.
Gratis: de complete gids voor een keuken met minder PFAS
27 concrete stappen om PFAS in je keuken flink te verminderen, van pannen en bakvormen tot airfryers en spatels. Geordend op impact, zodat je weet waar je moet beginnen. Ontvang de PDF gratis als je je aanmeldt voor de updates.
PFAS in de keuken
Je keuken is de plek waar PFAS en je eten het dichtst bij elkaar komen. Het goede nieuws? Juist hier heb je de meeste keuzes zelf in handen. Ik loop de belangrijkste plekken met je langs, te beginnen bij de pan die waarschijnlijk nu op je fornuis staat.
Pannen met een antiaanbaklaag
Die koekenpan waar je spiegelei zo soepel overheen glijdt, heeft vrijwel zeker een antiaanbaklaag van PTFE, beter bekend onder de merknaam Teflon. En PTFE ís een PFAS: het valt volgens de gangbare OECD-definitie onder de fluorpolymeren, een subgroep binnen de PFAS-familie. Zie je hoe dat werkt? Een teflonpan en een pan met PFAS zijn hetzelfde verhaal.
Betekent dat dat je pan gevaarlijk is? Zo zwart-wit is het niet. PTFE is een enorm molecuul dat te groot is om via je darmen te worden opgenomen, en tot ongeveer 260 graden blijft de laag stabiel. Normaal koken valt daar ruim onder. Vanaf circa 260 graden begint de coating af te breken, en vanaf ongeveer 350 graden kunnen er giftige dampen vrijkomen die bij mensen griepachtige klachten kunnen geven. Zet een gecoate pan dus nooit leeg op het hoogste vuur.
De zorg zit vooral in de rest van het verhaal. Voor de productie van PTFE werd jarenlang PFOA gebruikt, een stof die sinds 2020 in de EU verboden is en die het WHO-kankeragentschap IARC in 2023 als kankerverwekkend classificeerde. Andere toezichthouders, zoals EFSA, zijn daar terughoudender over. Ook vervanger GenX staat inmiddels als zeer zorgwekkende stof te boek. En de PFAS-familie als geheel breekt in het milieu nauwelijks af. Daarom kies ik in mijn eigen keuken liever een pan zonder deze laag.
Dit geldt overigens niet alleen voor koekenpannen. Ook wokpannen, grillpannen, braadpannen, hapjespannen en pannenkoekenpannen hebben vaak zo’n laag. En dan heb ik het nog niet eens over alles wat je in de oven of op het aanrecht zet.
Gratis: de complete gids voor een keuken met minder PFAS
27 concrete stappen om PFAS in je keuken flink te verminderen, van pannen en bakvormen tot airfryers en spatels. Geordend op impact, zodat je weet waar je moet beginnen. Ontvang de PDF gratis als je je aanmeldt voor de updates.
Bakvormen, bakplaten en elektrische apparaten
De vuistregel is simpel: alles met een antiaanbaklaag kan PTFE bevatten. Denk aan bakplaten, springvormen, cakevormen, wafelijzers, tosti-ijzers, contactgrills en de mand van je airfryer.
Hoe vaak dat in de praktijk zo is, liet de Consumentenbond zien. Die liet de manden van vijf populaire airfryers in een lab onderzoeken, van onder meer Philips, Ninja, Tefal, Princess en Inventum. De PFAS die al verboden zijn of binnenkort in de EU worden beperkt, werden niet gevonden. In alle vijf de manden zaten wel gefluoreerde stoffen, een aanwijzing voor PFAS, en Philips en Tefal bevestigden dat hun geteste modellen een PTFE-coating hebben.
Volgens de Consumentenbond en Test-Aankoop vormt een airfryer met een intacte laag bij normaal gebruik geen direct gezondheidsrisico, maar een beschadigde laag kan wel PFAS aan je eten afgeven. Let bij het kopen van een airfryer zonder PFAS ook op het woord “keramisch” in de specificaties. Dat is geen garantie voor een PFAS-vrije laag, want ook PTFE met keramische deeltjes wordt soms zo omschreven. Van de oven naar het papier waarmee je hem bekleedt is maar een kleine stap.
Bakpapier
Bakpapier is zo’n product waar je niet bij stilstaat. Het moet vet en vocht tegenhouden, en daarvoor krijgt het een coating.
“Vaak heeft bakpapier een coating van siliconen of PFAS.” — Joke Herremans, expert chemische stoffen bij Waarzitwatin (Rijksoverheid), 2022
Sinds 1 juli 2022 mag in Nederland in papier en karton voor voedselcontact nog maar één van de vijf eerder toegestane PFAS-verbindingen zitten. Minder dus, maar niet nul. Bakpapier is bovendien geen verpakking, dus ga er niet vanuit dat het nieuwe Europese verpakkingsverbod (zie hieronder) ook voor je rol bakpapier geldt. Kies daarom voor bakpapier met een expliciete PFAS-vrij-vermelding, of stap over op een herbruikbare siliconen bakmat. En dan is er nog alles waar je eten in thuiskomt.
Voedselverpakkingen en afhaalbakjes
Pizzadozen, popcornzakken voor de magnetron, patatbakjes: alles wat vet moet tegenhouden, kreeg jarenlang vaak een PFAS-coating. Onderzoek van Europese consumenten- en milieuorganisaties naar zo’n honderd wegwerpverpakkingen vond bij een derde bewust toegevoegde PFAS. En het meest verrassend? De hoogste gehaltes zaten in “natuurlijke” bakjes van suikerriet en plantenpulp. Composteerbaar is dus geen garantie voor PFAS-vrij.
In Denemarken, waar PFAS in voedselverpakkingen al sinds 2020 verboden is, bleken dezelfde soort verpakkingen wél PFAS-vrij. En nu volgt de rest van Europa. Sinds 12 augustus 2026 mogen voedselverpakkingen met PFAS boven vaste grenswaarden niet meer op de EU-markt worden gebracht, onder de nieuwe verpakkingsverordening (PPWR). Verpakkingen die daarvóór al op de markt waren, mogen wel blijven, dus helemaal van de baan is het nog niet.
Hoeveel PFAS er uit een verpakking in je eten terechtkomt, is nog onvoldoende onderzocht. Volgens de NVWA is het bij normaal gebruik doorgaans weinig vergeleken met wat je via voeding en kraanwater binnenkrijgt. Restjes bewaar je thuis in elk geval makkelijk in vershoudbakjes van glas of RVS. Blijft nog één lade over: die met je keukengerei.
Keukengerei, siliconen en plastic
Je denkt misschien: als plastic geen PFAS bevat, waarom zou ik dan op mijn spatel letten? Uitstekende vraag! Gewone kunststoffen bevatten inderdaad geen PFAS. De uitzondering is alles met een glijcoating van PTFE, zoals een gecoat deksel of een gecoate bakvorm. Kies je voor PFAS-vrij keukengerei van hout, RVS of siliconen, dan zit je goed.
Siliconen is chemisch een ander verhaal dan PFAS. Siliconen zijn opgebouwd uit silicium en zuurstof, niet uit een keten van koolstof en fluor, en bevatten dus geen PFAS als grondstof. Het RIVM noemt wel een kennisleemte: niet onderzocht is of onzuiverheden of afbraakproducten van PFAS uit voedselcontactmaterialen van siliconen kunnen vrijkomen. Dat is geen aanwijzing dát het gebeurt, wel een open vraag.
Waar je bij een siliconen spatel of bakvorm wél op let, is iets anders: siloxanen. Die kunnen bij hoge temperaturen ontstaan. Waarzitwatin adviseert daarom om een siliconen bakvorm niet heter te gebruiken dan 200 graden, tenzij de fabrikant iets anders aangeeft. Tot zover je spullen. Maar hoe zit het met wat er op je bord ligt?
PFAS in je eten en drinkwater
Dit deel is minder zichtbaar, en misschien ook wat ongemakkelijker. De grootste bekende bron van PFAS is namelijk niet je pan, maar je eten zelf. Volgens het RIVM krijg je in Nederland via voedsel meer dan drie keer zoveel PFAS binnen als via drinkwater. PFAS komt in voedsel terecht via vervuilde grond en water, waarna planten en dieren het opnemen.
Vis draagt binnen je voeding het meest bij. In het RIVM-onderzoek bevatte kabeljauw ten minste 1.843 picogram PFAS-equivalent per gram, tegenover minder dan 1 picogram bij aardappelen. Begrijpelijk als dat je zorgen baart. Toch blijft het advies van het Voedingscentrum om één keer per week vis te eten gewoon overeind, het liefst met afwisseling tussen soorten. Wees wel terughoudend met zelfgevangen zoetwatervis en schaaldieren uit Nederlandse wateren.
Een opvallende uitschieter zijn eieren van hobbykippen. Sinds april 2025 adviseert het RIVM om in heel Nederland geen eieren van eigen kippen te eten. Kippen die buiten scharrelen eten regenwormen, en die blijken een belangrijke bron van PFAS, zo bevestigde vervolgonderzoek in maart 2026. Eieren uit de winkel zijn een ander verhaal: in onderzoek van de NVWA overschreed geen enkel commercieel ei de Europese norm.
En je kraanwater? Sinds januari 2026 geldt een Europese wettelijke norm van 100 nanogram PFAS per liter, en alle Nederlandse waterbedrijven halen die. Het RIVM hanteert daarnaast een veel strengere gezondheidskundige richtwaarde van 4,4 nanogram PFOA-equivalent per liter. Volgens een analyse van Greenpeace (september 2026) krijgt ruim een derde van Nederland kraanwater boven die richtwaarde, vooral in Noord- en Zuid-Holland. Toch adviseren het RIVM en de drinkwaterbedrijven om gewoon kraanwater te blijven drinken, ook in die gebieden. Dan wordt het tijd om alle bronnen naast elkaar te leggen.
Waar de meeste PFAS in zit
Niet alle bronnen zijn even erg, en de hoogste concentratie is niet automatisch de grootste bron voor jou. Blusschuim bevat bijvoorbeeld enorm veel PFAS en vervuilt het milieu flink, maar volgens het RIVM is de directe blootstelling voor jou als consument laag tot verwaarloosbaar. Bij een impregneerspray is het precies andersom: een klein product, maar je ademt de PFAS rechtstreeks in.
Buiten voeding en drinkwater zet het RIVM vijf bronnen bovenaan: textiel en stoffering, impregneer- en smeermiddelsprays, een klein deel van de verzorgingsproducten, huisstof en binnenlucht. Huisstof is vooral voor jonge kinderen een relevante bron. Onderstaande tabel zet alles op een rij.
| Bron | Wat bekend is | Wat je kunt doen |
|---|---|---|
| Voedsel, vooral vis | Grootste bekende bron, meer dan drie keer zoveel als drinkwater (RIVM) | Afwisselen tussen vissoorten, zelfgevangen zoetwatervis beperken |
| Eieren van hobbykippen | Vaak hoge gehaltes door regenwormen (RIVM) | Landelijk advies: niet eten |
| Kraanwater | Overal onder de wettelijke norm, deels boven de RIVM-richtwaarde | Kraanwater blijven drinken |
| Pannen en apparaten met antiaanbaklaag | PTFE, stevig gebonden zolang de laag intact is | Niet oververhitten, beschadigde laag vervangen |
| Bakpapier en vetbestendige verpakkingen | Coating kan PFAS bevatten, EU-grenswaarden voor verpakkingen sinds 12 augustus 2026 | Bakpapier met PFAS-vrij-vermelding, bewaren in glas of RVS |
| Kleding, schoenen en meubelstof | Grootste PFAS-gebruiker in Europa, hoogste prioriteit bij het RIVM | Kiezen voor PFAS-vrije outdoorkleding |
| Impregneer- en smeermiddelsprays | Hoge concentraties, risico door inademen | Buiten of goed geventileerd gebruiken |
| Cosmetica | 1,1 tot 1,4 procent van de verzorgingsproducten, vaker in make-up | Ingrediënten checken op “fluoro” en PTFE |
| Blusschuim | Grote milieubron, directe blootstelling consument laag tot verwaarloosbaar (RIVM) | Geen actie nodig |
PFAS buiten de keuken
In de badkamer zit PFAS volgens het RIVM in maar 1,1 tot 1,4 procent van de verzorgingsproducten. Het hoogste aandeel vind je in decoratieve cosmetica, 3,76 procent, en vooral waterproof mascara en andere waterproof make-up vallen in onderzoek op. En je tandpasta? Daarvoor is geen enkele aanwijzing gevonden. Het fluoride in tandpasta is een heel andere stof, en volgens Waarzitwatin kan uit natriumfluoride geen PFAS ontstaan. Bij tandflos lag dat anders: Oral-B Glide bevatte PTFE, al heeft het merk de formule inmiddels aangepast.
Je regenjas, wandelschoenen en outdoorbroek zijn de klassiekers. Textiel, leer en tapijt vormen samen de grootste PFAS-gebruiker in Europa en staan bij het RIVM bovenaan de prioriteitenlijst, omdat dunne coatings bij slijtage kunnen loskomen. Frankrijk verbiedt PFAS in kleding, schoenen, cosmetica en skiwax sinds 1 januari 2026, met uitzonderingen voor onder meer defensie en veiligheid.
Ook vlekwerende meubelstof, tapijt en impregneerspray horen in dit rijtje. Vooral sprays verdienen aandacht, omdat je de PFAS daarbij inademt. Gebruik ze buiten of in een goed geventileerde ruimte, en dat geldt ook voor PTFE-spray voor je fietsketting. In elektronica, auto’s en bouwmaterialen zit ook PFAS, maar daar is het stevig gebonden en is je blootstelling volgens het RIVM beperkt. Blijft de vraag: hoe weet je nou of iets PFAS bevat?
Hoe PFAS eruitziet en hoe je het herkent
Kun je PFAS zien? Helaas niet. In pure vorm zijn de meeste PFAS kleurloos en geurloos, en in een product zitten ze verwerkt in een coating of behandeling. De zwarte kleur van je antiaanbaklaag komt dus niet van de PFAS zelf, maar van andere stoffen in de coating.
Een etiket helpt ook maar beperkt. Er bestaat geen Europese of Nederlandse plicht om PFAS op een product te vermelden. Pannen zijn een van de weinige producten waar je wel eens “PFAS-vrij” op ziet staan.
Let daarbij goed op de woorden. “PFOA-vrij” klinkt geruststellend, maar PFOA is in de EU sinds 2020 sowieso verboden, en een PFOA-vrije pan kan nog steeds PTFE bevatten. De Reclame Code Commissie oordeelde in een zaak over Tefal-pannen dat de combinatie van “100% veilige coating” en “vrij van PFOA” misleidend is. Alleen “PFAS-vrij” sluit de hele stofgroep uit.
Bij cosmetica heb je meer houvast, want daar staan alle ingrediënten op het etiket. Zoek naar namen met “fluoro” of “perfluoro”, en naar PTFE. Een onbedoelde verontreiniging staat er alleen niet op. Voor andere producten kun je de fabrikant vragen of er PFAS in zitten die als zeer zorgwekkend op de Europese kandidaatslijst staan, en die moet je dan binnen 45 dagen gratis antwoord geven. Op waarzitwatin.nl van de Rijksoverheid lees je hoe dat werkt. Genoeg over waar het wél in zit, toch?
Waar zit geen PFAS in?
Tijd voor het leukste deel! In de keuken heb je volop keuze zonder PFAS. Pannen van gietijzer, RVS en carbonstaal hebben geen antiaanbaklaag nodig. Met een beetje vet en de juiste temperatuur bak je er alles in, en ze gaan jarenlang mee. Best gaaf toch, een pan die je nooit hoeft weg te gooien omdat de laag slijt?
Wil je toch een gladde laag? Dan zijn keramische koekenpannen een populair alternatief. Kies dan wel een pan met een expliciete PFAS-vrij-vermelding van de fabrikant, want het woord “keramisch” alleen zegt niet genoeg. Alle opties naast elkaar vind je bij de koekenpannen zonder PFAS.
Voor bakken en bewaren werk je met glas, emaille, RVS en siliconen, en voor keukengerei met hout, RVS of siliconen. Voor de complete keuken in één keer is een pannenset zonder PFAS een handige start. Maar waar begin je als je niet alles tegelijk wilt vervangen?
Zo verklein je je blootstelling
PFAS helemaal vermijden lukt niemand, en gelukkig hoeft dat ook niet. Wees wel eerlijk tegen jezelf over waar de winst zit. Voor je eigen blootstelling tellen je eten en drinken het zwaarst, en een pan met een intacte PTFE-laag geeft bij normaal gebruik weinig af. Toch is overstappen zinvol: de PFAS-familie breekt in het milieu nauwelijks af, en een pan zonder coating hoeft nooit vervangen te worden omdat de laag slijt.
Heeft je pan krassen of bladdert de laag af? Dan is het tijd voor een vervanger, en dat geldt ook voor een airfryermand met een beschadigde coating. Zolang je een gecoate pan nog gebruikt, gebruik je er geen metalen spatel in en zet je hem nooit leeg op het hoogste vuur.
Varieer daarnaast in wat je eet, laat eieren van hobbykippen staan, wees terughoudend met zelfgevangen zoetwatervis en kies bakpapier waarvan de fabrikant vermeldt dat het PFAS-vrij is. Impregneersprays gebruik je buiten. Begin met de keuze die bij jou het meeste oplevert, want PFAS vermijden is vooral een kwestie van kleine, blijvende gewoontes. Nog vragen? Die heb ik hieronder voor je beantwoord.
Veelgestelde vragen
Zit er PFAS in tandpasta?
Er is geen enkele aanwijzing dat PFAS in tandpasta zit. Het fluoride in tandpasta, zoals natriumfluoride, is chemisch iets heel anders dan PFAS, en volgens Waarzitwatin kan uit natriumfluoride geen PFAS ontstaan. De bekende PFAS-bron in mondverzorging was tandflos met PTFE, zoals de oude versie van Oral-B Glide.
Zit er PFAS in siliconen?
Siliconen bevatten chemisch gezien geen PFAS, omdat ze uit silicium en zuurstof zijn opgebouwd en niet uit een koolstof-fluorketen. Het RIVM noemt het wel een kennisleemte of onzuiverheden van PFAS uit siliconen voedselcontactmaterialen kunnen vrijkomen. Gebruik een siliconen bakvorm volgens Waarzitwatin niet boven 200 graden, tenzij de fabrikant anders aangeeft.
In welke pannen zit PFAS?
PFAS zit in pannen met een antiaanbaklaag van PTFE (Teflon): koekenpannen, wokpannen, hapjespannen, grillpannen, braadpannen en pannenkoekenpannen. Ook bakvormen, bakplaten en apparaten zoals airfryers, wafelijzers en tosti-ijzers hebben vaak zo’n laag. Pannen van gietijzer, RVS en carbonstaal zonder coating bevatten geen PFAS.
Moet ik mijn teflonpan weggooien?
Een teflonpan met een intacte laag vormt bij normaal gebruik geen direct gezondheidsrisico, zolang je hem niet oververhit. Heeft de laag krassen of bladdert hij af, dan is vervangen verstandig. Wie vanwege het milieu wil overstappen, kiest voor een pan zonder PFAS-coating.
Zit er PFAS in eieren?
Eieren van hobbykippen kunnen veel PFAS bevatten, doordat de kippen regenwormen eten. Het RIVM adviseert sinds april 2025 om in heel Nederland geen eieren van eigen kippen te eten. Eieren uit de supermarkt bleven in onderzoek van de NVWA allemaal onder de Europese norm.
Is PFAS verboden?
Een aantal specifieke PFAS is al verboden, zoals PFOS (sinds 2008) en PFOA (sinds 2020). Sinds 12 augustus 2026 gelden Europese grenswaarden voor PFAS in voedselverpakkingen. Een brede Europese restrictie op de hele PFAS-familie is nog in voorbereiding: een besluit wordt niet vóór het derde kwartaal van 2027 verwacht, en toepassing waarschijnlijk niet vóór 2029.
Conclusie
PFAS zit in alles wat water, vet of vuil moet afstoten, van je koekenpan en bakpapier tot je regenjas en waterproof mascara. De grootste bekende bron voor je eigen blootstelling is je eten, met vis bovenaan, terwijl blusschuim en elektronica voor jou als consument weinig uitmaken. In de keuken heb je het meeste zelf in de hand: laat een gecoate pan nooit oververhitten, vervang hem als de laag beschadigd is, en kies bij een nieuwe aankoop voor gietijzer, RVS, carbonstaal of een pan met een expliciete PFAS-vrij-vermelding. Zo kook en bak je met een gerust hart, zonder dat je je hele leven op z’n kop hoeft te zetten.
Bronnen
- RIVM (2025). Inventarisatie en prioritering van PFAS-bronnen anders dan voedsel en drinkwater, briefrapport 2025-0118. Geraadpleegd via rivm.nl
- RIVM (2023). Risicobeoordeling van blootstelling aan PFAS via voedsel en drinkwater in Nederland, rapport 2023-0011. Geraadpleegd via rivm.nl
- RIVM (2026). Wormen belangrijke bron van PFAS in particuliere eieren. Geraadpleegd via rivm.nl
- Rijksoverheid, Waarzitwatin. PFAS; Siliconen bakvormen; Natriumfluoride. Geraadpleegd via waarzitwatin.nl
- Europese Unie (2025). Verordening (EU) 2025/40 betreffende verpakkingen en verpakkingsafval (PPWR). Geraadpleegd via eur-lex.europa.eu
- Consumentenbond (2025-2026). Zitten er pfas in mijn airfryer? Geraadpleegd via consumentenbond.nl
