Je pakt een pizzadoosje uit de magnetron, bakt een ei in je favoriete pan en smeert daarna zonnebrand op voor een dagje naar het strand. Klinkt als een normale zaterdag toch? Maar wat als ik je vertel dat je in die paar uur tijd al minstens zes keer met PFAS in aanraking bent gekomen? Waar zit PFAS allemaal in? Het antwoord is confronterend: vrijwel overal.
In welke producten zit PFAS?
PFAS zit in zó veel producten dat het bijna makkelijker is om te benoemen waar het níet in zit. De handige eigenschappen – water-, vet- en vuilafstotend, hittebestendig – maken PFAS een ingrediënt in de gekste hoeken van je huis.
De meest voorkomende categorieën: kookgerei met antiaanbaklaag, voedselverpakkingen, kleding en schoenen, cosmetica, schoonmaakmiddelen en brandblusschuim.
Waar zit PFAS in de keuken?
Je keuken is waarschijnlijk het grootste PFAS-mijnenveld in huis. En dat terwijl je hier je eten bereidt, het spul dat rechtstreeks je lichaam ingaat. Begin bij de meest voor de hand liggende: pannen met antiaanbaklaag. Die glimmende teflonpan waar je ei zo mooi in rondglijdt? Grote kans dat die PFAS bevat. Teflon is gemaakt mét PFAS, ook al staat Teflon zelf (het polymeer PTFE) technisch gezien niet te boek als direct schadelijk.
Het vervelende is dat PFAS niet alleen tijdens het productieproces vrijkomt. Ook bij normaal gebruik kan er wat PFAS uit je pan verdampen, zeker als je hem te heet laat worden. En zodra er kraasjes in die laag komen? Dan komt er nóg meer vrij. Daarom adviseren experts om pannen met beschadigde antiaanbaklaag direct weg te gooien.
Maar pannen zijn pas het begin. Bakpapier kan PFAS bevatten om het vetbestendig te maken. Tot juli 2022 was dat heel normaal, sindsdien mag in papieren en kartonnen voedselverpakkingen nog maar één specifieke PFAS gebruikt worden. Maar let op: dat betekent niet dat alle bakpapier nu ineens PFAS-vrij is. Ook siliconen bakmatjes kunnen PFAS bevatten, tenzij expliciet PFAS-vrij staat vermeld.
Pizzadozen, popcornzakjes voor in de magnetron, de kartonnen bakjes van je afhaalrestaurant, wegwerpbekers voor warme dranken – vrijwel alle voedselverpakkingen die vet- of waterbestendig moeten zijn kunnen PFAS bevatten. Onderzoek van Europese consumentenorganisaties toonde zelfs aan dat juist die “milieuvriendelijke” alternatieven gemaakt van suikerriet of plantenpulp vaak de hoogste PFAS-concentraties bevatten. Dat lees je goed: de verpakkingen die worden aangeprezen als duurzaam en biologisch afbreekbaar zitten vaak vól met deze eeuwige chemicaliën.
En vergeet je keukengerei niet. Spatel, pollepel, garde – als ze gemaakt zijn van plastic met een gladde coating kunnen ze PFAS bevatten. Daarom is het verstandig om te kiezen voor PFAS-vrij keukengerei van hout, bamboe of roestvrijstaal.
Waarin zit PFAS nog meer in huis?
In de badkamer vind je PFAS in waterproof mascara, foundation, zonnebrand, tandpasta en tandfloss. Het goede nieuws: in Nederland zul je PFAS zelden tegenkomen in cosmetica volgens de Nederlandse Cosmetica Vereniging. De concentraties zijn extreem laag en het gebruik wordt teruggedrongen. Maar kijk vooral uit met waterproof producten.
Je regenjas, wandelschoenen, outdoorbroek – vrijwel alle water- en vuilafstotende kleding bevat of bevatte PFAS. Steeds meer merken stappen over op PFAS-vrije alternatieven. Ook skiwax, fietskettingsmeer en impregneerspray voor je schoenen kunnen PFAS bevatten.
Zelfs je bank kan PFAS bevatten. Vlekbestendige meubelstoffen, tapijten, autostoelen en gordijnen werden jarenlang behandeld met PFAS.
Hoe krijg je PFAS binnen?
De belangrijkste route is via voedsel. Het RIVM berekende in 2023 dat voedsel de grootste bijdrage levert – meer dan drie keer zoveel als drinkwater. PFAS komt in je eten via vervuilde grond en water waarin groenten groeien, via dieren die gras eten of water drinken met PFAS, en via voedselverpakkingen die PFAS afgeven aan je eten (vooral bij warme producten).
Bij het koken zelf kunnen PFAS-dampen vrijkomen als je een pan met beschadigde antiaanbaklaag gebruikt of als je een teflonpan te heet laat worden (boven 260 graden). Kleine stukjes coating die je doorslikt zijn niet direct gevaarlijk, maar zodra er kraasjes zitten ontstaan er rafelrandjes waarop toxische monomeren kunnen vormen. Meer hierover bij PFAS in eieren.
Drinkwater is de tweede grote bron. Kraanwater van grondwater is meestal veilig, maar kraanwater van oppervlaktewater bevat vaak meer PFAS. Daarnaast krijg je PFAS binnen via je huid en door inademen bij impregneerspray, waterbestendige meubels en PFAS-houdende poetsmiddelen.
Waar zit de meeste PFAS in?
Dit is een cruciale vraag, want niet alle producten zijn even erg. De hoogste PFAS-concentraties vind je vaak op plekken waar je ze niet verwacht.
Bovenaan de lijst: eieren van hobbykippen. Uit onderzoek van het RIVM blijkt dat particuliere eieren extreem hoge PFAS-gehalten kunnen bevatten. Zó hoog dat het RIVM adviseert om in heel Nederland géén eieren van eigen kippen te eten. De verschillen waren enorm: sommige eieren bevatten tien keer zoveel PFAS als commerciële eieren uit de supermarkt. De oorzaak? Regenwormen. Kippen die buiten scharrelen en wormen eten, nemen via die wormen grote hoeveelheden PFAS op die zich ophopen in de eierdooier.
Ook verrassend hoog: “duurzame” wegwerpverpakkingen. Europees onderzoek van acht consumenten- en milieuorganisaties toonde aan dat juist die milieuvriendelijke bakjes van suikerriet en plantenpulp de hoogste PFAS-concentraties bevatten. Hoger dan traditionele verpakkingen. Die vetbestendige coating op je “biologisch afbreekbare” lunchbox? Vaak vol met PFAS. In Denemarken, waar PFAS in voedselverpakkingen sinds 2020 verboden is, bleek dat McDonalds-frietbakjes daar PFAS-vrij zijn, terwijl dezelfde bakjes in andere Europese landen wel PFAS bevatten.
Zoetwatervis uit Nederlandse wateren kan ook hoge concentraties bevatten. Het RIVM waarschuwt dat regelmatig eten van zelfgevangen vis boven de gezondheidskundige grenswaarde kan uitkomen. Het Voedingscentrum raadt daarom af om vaak zelfgevangen zoetwatervis te eten.
Brandblusschuim is een extreme bron. Op oefenterreinen van brandweren, vliegvelden en militaire bases waar jarenlang met PFOS-houdend blusschuim is geoefend, vind je extreem hoge bodemconcentraties. Zo hoog dat deze locaties tot de meest vervuilde plekken van Nederland behoren.
Bij pannen maakt het verschil of de antiaanbaklaag beschadigd is. Een gave pan geeft minder PFAS af dan een pan met kraasjes. Zodra er rafelrandjes ontstaan kunnen toxische monomeren vrijkomen. Boven 260 graden kunnen ook uit gave pannen PFAS-dampen vrijkomen.
PFAS checklist per ruimte
Voor de overzichtelijkheid: hier zijn de belangrijkste productgroepen waar PFAS in zit, per ruimte in huis. Extra aandacht voor de keuken omdat dat ons specialisme is.
In de keuken vind je PFAS in pannen met antiaanbaklaag, wokpannen, grillpannen en braadpannen. Ook bakpapier, pizzadozen, magnetronpopcornzakken, afhaalverpakkingen en wegwerpbekers kunnen PFAS bevatten. Denk verder aan kunststof keukengerei met gladde coating, sommige types siliconen bakmatten en zelfs koffiefilters met een waterafstotende laag.
Bij elektrische keukenapparatuur kun je PFAS tegenkomen in airfryers, contactgrills, wafelijzers en tosti-ijzers. Eigenlijk alles met een antiaanbaklaag kan verdacht zijn.
In de badkamer zit PFAS mogelijk in waterproof mascara en eyeliner, foundation met gladde textuur, zonnebrand met waterbestendige formule, tandpasta en tandfloss met gladde coating, en haarverzorgingsproducten die glad of glanzend moeten maken.
Bij kleding en schoenen let je op regenkleding en regenjassen, outdoorkleding en skikleding, wandel- en bergschoenen, werkkleding met vlek- of waterafstotende eigenschappen en sportkleding met moisture-wicking eigenschappen.
In huis kom je PFAS tegen in meubelstoffen en banken met vlekbestendige behandeling, tapijt en vloerbedekking met vuilafstotende laag, gordijnen met stofwerende behandeling en autostoelen met waterbestendige bekleding.
Bij schoonmaken en onderhoud zit PFAS in impregneerspray voor textiel en leer, vloerwas en poetsmiddelen, tapijtreinigers, autopolish en wax, skiwax en smeermiddelen voor fietskettingen (met PTFE).
En dan zijn er nog de minder voor de hand liggende plekken: brandblusschuim en brandblussers, sommige medicijnen en medische hulpmiddelen, elektronische apparaten en printplaten, bouwmaterialen met waterbestendige coating en zelfs sommige soorten verf.
Hoe herken je PFAS in producten?
Je ziet het niet. Er bestaat geen verplichte etikettering. Maar als een product waterafstotend, vetafstotend, vuilafstotend of antiaanbak is, is de kans groot dat er PFAS in zit – tenzij expliciet anders vermeld.
Op cosmetica kun je de ingrediëntenlijst checken op woorden die beginnen met “fluor” of “perfluor”, zoals perfluorodecalin of polytef.
De krachtigste tool: de 45-dagen brief. Volgens REACH-wetgeving moet een fabrikant binnen 45 dagen gratis antwoord geven op de vraag of hun product PFAS bevat. Op waarzitwatin.nl staat een voorbeeldbrief.
Wat kun je zelf doen?
PFAS helemaal vermijden is onmogelijk, maar je kunt je blootstelling drastisch verminderen. In de keuken behaal je de grootste winst. Stap over op koekenpannen zonder PFAS: gietijzer, RVS, keramiek of emaille. Gebruik herbruikbare siliconen bakmatten zonder PFAS. Kies voor onverpakte producten of verpakkingen van glas.
Bij kleding en cosmetica kies je voor natuurlijke alternatieven: gecertificeerde natuurcosmetica en onbehandeld katoen. Elke bewuste keuze vermindert je blootstelling en stuurt een signaal naar fabrikanten.
—
Bronnen:
- Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) – PFAS in consumentenproducten, 2023
- RIVM – Vragen en antwoorden over PFAS
- Rijksoverheid Waarzitwatin.nl – PFAS in producten
- Milieu Centraal – Producten met PFAS
- Voedingscentrum – PFAS in voedsel
- Rijksoverheid – Regels voor PFAS, 2024
- Rijksoverheid – Waarom zijn PFAS niet verboden
- Nederlandse Cosmetica Vereniging – PFAS en cosmetica
- Stichting Tegengif / Arnika – Throwaway packaging, forever chemicals (Europees onderzoek wegwerpverpakkingen), 2021
- Foodlog – PFAS in biologisch afbreekbare verpakkingen, mei 2021
- Zero Waste Nederland – Te veel PFAS in ons bloed, juli 2025
- Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied – PFAS informatie, oktober 2025
- PFASwijzer – PFAS herkennen op verpakkingen, 2025
- De Duurzame Kaart – Duurzame wegwerpverpakkingen en schadelijke PFAS-stoffen, oktober 2025